Home / Health Topics / โรคเรื้อรังต่างๆ / โรคเบาหวาน น้ำตาลในเลือดสูง
Chronic Disease
โรคเบาหวาน น้ำตาลในเลือดสูง
ทำความเข้าใจเบาหวานตั้งแต่สาเหตุ อาการ จนถึงวิธีป้องกันและดูแลตัวเอง อ้างอิงหลักฐานทางการแพทย์
เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำวินิจฉัยทางการแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์สำหรับอาการเฉพาะบุคคล
Overview
คืออะไร
เบาหวาน (Diabetes) เป็นภาวะที่ร่างกายมีระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ เกิดจากร่างกายผลิตอินซูลินไม่เพียงพอ หรือเซลล์ร่างกายตอบสนองต่ออินซูลินได้ไม่ดี
แบ่งเป็นเบาหวานชนิดที่ 1 (ร่างกายไม่ผลิตอินซูลิน มักพบตั้งแต่วัยเด็ก) และชนิดที่ 2 (พบบ่อยที่สุดในผู้ใหญ่ เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการใช้ชีวิต)
Causes
สาเหตุ
เบาหวานชนิดที่ 2 เกิดจากภาวะดื้ออินซูลิน (insulin resistance) ที่ค่อยๆ พัฒนาขึ้นจากหลายปัจจัยร่วมกัน เช่น น้ำหนักเกิน ไขมันสะสมรอบช่องท้อง การเคลื่อนไหวร่างกายน้อย และพันธุกรรม
Risk Factors
ปัจจัยเสี่ยง
น้ำหนักเกินหรืออ้วนโดยเฉพาะไขมันรอบเอว, อายุมากกว่า 45 ปี, มีประวัติครอบครัวเป็นเบาหวาน, ความดันโลหิตสูง, ไขมันในเลือดผิดปกติ, เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์, ขาดการออกกำลังกาย
Symptoms
อาการ
กระหายน้ำบ่อย ปัสสาวะบ่อยโดยเฉพาะกลางคืน หิวบ่อยผิดปกติ น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ อ่อนเพลีย ตาพร่ามัว แผลหายช้า
ในระยะแรกอาจไม่มีอาการชัดเจนเลย จึงควรตรวจคัดกรองแม้ไม่มีอาการ โดยเฉพาะเมื่อมีปัจจัยเสี่ยง
Progression
การดำเนินของโรค
หากไม่ได้รับการดูแล ระดับน้ำตาลที่สูงต่อเนื่องจะค่อยๆ ทำลายหลอดเลือดและเส้นประสาททั่วร่างกาย กระบวนการนี้มักใช้เวลาหลายปีโดยไม่แสดงอาการชัดเจน กว่าจะรู้ตัวบางครั้งอาจมีภาวะแทรกซ้อนเกิดขึ้นแล้ว
Complications
ภาวะแทรกซ้อน
โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคไต ประสาทเสื่อม (โดยเฉพาะที่เท้า) จอประสาทตาเสื่อม แผลเรื้อรังที่หายยาก และเพิ่มความเสี่ยงการตัดขาในรายที่ควบคุมไม่ดี
Treatment
แนวทางการรักษา
การรักษาเริ่มจากปรับพฤติกรรม (อาหาร การออกกำลังกาย) ร่วมกับยาลดน้ำตาลตามที่แพทย์สั่ง บางรายอาจต้องใช้อินซูลิน การติดตามระดับน้ำตาลสม่ำเสมอและพบแพทย์ตามนัดเป็นสิ่งสำคัญ
Prevention
การป้องกัน
ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ ออกกำลังกายสม่ำเสมออย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ เลือกอาหารที่มีดัชนีน้ำตาลต่ำ ลดอาหารแปรรูปและน้ำตาล ตรวจสุขภาพประจำปีโดยเฉพาะถ้ามีปัจจัยเสี่ยง
Quick Check
เช็กความเสี่ยงเบื้องต้น
ตอบคำถาม 5 ข้อ เพื่อเช็กความเสี่ยงเบาหวานเบื้องต้น ใช้เวลาไม่ถึง 2 นาที
ผลนี้เป็นการประเมินเบื้องต้นและไม่ใช่การวินิจฉัยโรค
Priority
ถ้าจะดูแลสุขภาพ ควรเริ่มจากอะไร?
อาหารและการควบคุมน้ำตาล
เบาหวานชนิดที่ 2 เกิดจากภาวะดื้อต่ออินซูลิน (insulin resistance) ทำให้เซลล์นำน้ำตาลไปใช้เป็นพลังงานได้น้อยลง อาหารจึงเป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อระดับน้ำตาลในเลือดโดยตรงและรวดเร็วที่สุด งานวิจัยพบว่าการเลือกคาร์โบไฮเดรตที่มีดัชนีน้ำตาล (Glycemic Index) ต่ำ ควบคุมปริมาณต่อมื้อให้สม่ำเสมอ และลดอาหาร/เครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง สามารถลดระดับ HbA1c ได้อย่างมีนัยสำคัญภายใน 3-6 เดือน โดยไม่จำเป็นต้องเพิ่มยา ในบางกรณีที่ลดน้ำหนักได้มากพอ ยังอาจช่วยให้ค่าน้ำตาลกลับสู่เกณฑ์ปกติได้ด้วย นี่คือเหตุผลที่การปรับพฤติกรรมการกินจึงถือเป็นแนวทางแรกที่ควรให้ความสำคัญที่สุด
การเคลื่อนไหวและการออกกำลังกาย
การออกกำลังกายแบบแอโรบิก (เช่น เดินเร็ว ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ) อย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ ช่วยเพิ่มความไวของเซลล์ต่ออินซูลิน (insulin sensitivity) ทำให้ร่างกายนำน้ำตาลไปใช้ได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น แม้เพียงการเดินหลังอาหาร 10-15 นาทีก็ช่วยลดระดับน้ำตาลหลังมื้ออาหารได้ในทันที ควรทำควบคู่ไปกับการดูแลเรื่องอาหาร ไม่ใช่ทดแทนกัน เพราะกลไกการออกฤทธิ์ต่อร่างกายต่างกัน
สิ่งสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม
น้ำหนักและรอบเอว
การลดน้ำหนักแม้เพียง 5-10% ช่วยให้ควบคุมน้ำตาลได้ดีขึ้นชัดเจน
การนอนหลับ
นอนไม่พอส่งผลต่อฮอร์โมนที่ควบคุมน้ำตาลในเลือด
ความเครียด
ความเครียดเรื้อรังทำให้ระดับน้ำตาลควบคุมยากขึ้น
การสูบบุหรี่และแอลกอฮอล์
ทั้งสองอย่างเพิ่มความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อนของเบาหวาน
การตรวจน้ำตาลและพบแพทย์ตามนัด
ช่วยติดตามและปรับแผนการดูแลได้ทันเวลา
ลำดับนี้ช่วยให้เห็นว่าเรื่องใดควรเริ่มก่อน ไม่ได้หมายความว่าเรื่องอื่นไม่สำคัญ
Action
วันนี้เริ่มอะไรได้บ้าง?
เลือกเริ่มเพียง 1-2 เรื่องก่อนก็ได้
-
1
เดินหลังอาหารอย่างน้อย 10 นาที
ช่วยลดระดับน้ำตาลหลังมื้ออาหารได้ ทำได้ทันทีโดยไม่ต้องเตรียมตัว
-
2
เปลี่ยนเครื่องดื่มหวานเป็นน้ำเปล่าหรือชาไม่หวาน
เครื่องดื่มเป็นแหล่งน้ำตาลที่ตัดออกได้ง่ายที่สุดโดยไม่ต้องเปลี่ยนมื้ออาหารทั้งหมด
-
3
จัดจานอาหารแบบ ผัก:โปรตีน:คาร์บ = 2:1:1
วิธีง่ายๆ ที่ไม่ต้องนับแคลอรีหรือคาร์โบไฮเดรตละเอียด
-
4
เตรียมของว่างน้ำตาลต่ำไว้ล่วงหน้า
กันหิวกะทันหันแล้วเลือกอาหารไม่เหมาะสม
Food
กินอย่างไรให้ดูแลน้ำตาลได้ง่ายขึ้น
หลักการสำคัญของการกินเพื่อดูแลน้ำตาลมี 3 เรื่องหลัก: (1) เลือกคาร์โบไฮเดรตที่ดูดซึมช้า เช่น ข้าวกล้องหรือธัญพืชไม่ขัดสี แทนข้าวขาวหรือแป้งขัดขาว (2) กระจายมื้ออาหารให้สม่ำเสมอ ไม่งดมื้อใดมื้อหนึ่งจนหิวจัดแล้วกินมากเกินไปในมื้อถัดไป และ (3) ลดเครื่องดื่ม/อาหารที่มีน้ำตาลสูง ซึ่งเป็นแหล่งน้ำตาลที่ดูดซึมเร็วที่สุด ไม่จำเป็นต้องงดข้าวหรือแป้งทั้งหมด แต่ควรเลือกชนิดและควบคุมปริมาณให้เหมาะกับแต่ละมื้อ และควรปรึกษานักโภชนาการเพื่อวางแผนอาหารที่เหมาะกับสภาพร่างกายและยาที่ใช้อยู่ของแต่ละบุคคล
Recommended Product
NUËRA โปรตีนชง
อยากเห็นภาพรวมสุขภาพของคุณหรือไม่?
ประเมินสุขภาพหลายด้าน เช่น น้ำหนัก รอบเอว ความดัน น้ำตาล การนอน ความเครียด และพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน
ประเมินสุขภาพแบบละเอียด →